Haringvangst met de Mercurius
juni of juli 1956
51 foto's uit de verzameling van dhr. Aat van Peet
Jan den Dulk.jpg
Jan den Dulk, eerste monteur
en schoonvader van de inzender van deze foto's
Mercurius (00).jpg
De bemanning
Achterste rij (boven) van links naar rechts:
Bert Pronk, reepschieter - Koos Nutbey, afhouder - voornaam ? van der Toorn, tweede monteur
Middelste rij:
Jan Buis, kok - Bert de Rode, matroos - naam ?, matroos - Joop Verhey, matroos
Voorste rij:
Theo ?, jongste - Arie Pronk, oudste - Leen Nutbey, oudste
Mercurius (33).jpg
Mercurius vaart uit
Mercurius (11).jpg
Zwaaien naar het thuisfront
Mercurius (36).jpg
De netenploeg (jongens) op de brug

Mercurius (34).jpg
Even een briefje voor thuis (meegeven met de thuisstomer / jager)
Van links naar rechts:
Theo, jongste - Bert Pronk, reepschieter - Koos Nutbey, afhouder - Leen Nutbey, oudste.
Koos Nutbey



Mercurius (01).jpg
Even een Deen praaien

Mercurius (02).jpg
Kabeljouw, die vang je niet
met de vleet. Van de Deen dus
Mercurius (03).jpg
De Deen wil wel vis
voor tabak ruilen
Mercurius (47).jpg


Een Deen praaien gebeurde alleen met uitstomen, om de eenvoudige reden dat er door de logger zelf nog niet gevist was.
Dus dan ga je bij de Denen vis ruilen, meestal voor tabak. Een enkele keer ook wel voor drank.
Mercurius (04).jpg
De kombuis

Mercurius (05).jpg
Effe een jagertje
(zo heet uit de pan)
Mercurius (06).jpg
Haring bakken is jongenswerk

Mercurius (07).jpg
Bijna klaar met bakken,
de mand is bijna leeg
Jan Buis, de kok, aan het koken met de belangstelling van matroos Bert de Rode.
Dit jagertje wordt gegeten door Flip Bal, de schipper, onder belangstelling van Bert Pronk, de reepschieter.
Haring bakken is het vaste werk voor de reepschieter. Het schoonmaken van de vis wordt door de afhouder en reepschieter gezamenlijk gedaan.

Mercurius (12).jpg
Elk schip komt een wacht toe

Mercurius (08).jpg
Gaatje stomen (alles klaar leggen)
om de vleet te schieten
De schipper (Flip Bal) op de brug tijdens het zoeken naar een gaatje om te kunnen schieten.

Dat is nodig om op voldoende afstand te blijven van andere schepen omdat een vleet een stilstaand net is.
Bij te korte afstand bestaat het risico dat de netten door de stroming tegen elkaar aan drijven (een vleet is 120 netten met een gezamenlijke lengte van ongeveer 2 kilometer).
Dus als de vleet eenmaal geschoten is en er wordt niet voldoende afstand gehouden geeft dit zeer veel problemen.
Mercurius (10).jpg
De blazen moeten wel hard zijn

Mercurius (09).jpg
Vlag omhoog ten teken dat de vleet er uit gaat
(waarschuwing voor andere schepen)
Mercurius (35).jpg
SCH 235

Blazen oppompen is het vaste werk van de afhouder en reepschieter.







De vlag wordt gehezen in de voormast zodra het eerste net wordt geschoten ter waarschuwing aan andere schepen. Dit gebeurt omdat met schieten achteruit wordt gevaren.






De SCH 235 is aan het vissen. Dat is te zien aan zijn reep die aan de voorsteven uitsteekt en aan het sein in de achtermast, dat is de vlag in combinatie met de zwarte driehoek met de punt naar boven.
Voor de nacht wordt er een verlichte driehoek ontstoken, die is op de foto te zien naast de vlag.
Mercurius (13).jpg
Schieten (1)
Mercurius (14).jpg
Schieten (2)
Mercurius (15).jpg
Schieten (3)
Mercurius (16).jpg
Schieten (4)
Mercurius (17).jpg
Schieten (5)
Het schieten van de vleet gebeurt door de gehele bemanning met ieder zijn vaste taak.
De vaste plaatsen zijn gerekend van voor naar achter:
Op de voorplecht aan het voorroer de schipper Flip Bal.
Op het middendek voor het aangeven van de blazen de afhouder Bert Pronk.
In de krebben (dat zijn de vakken waar de blazen liggen) de kok Jan Buis om de blazen vast te binden.
Aan de verschansing achter de krebben 2 matrozen, De Jong en Bert de Rode.
Daarvoor rechts een oudste, Arie Pronk en links een matroos, Dirk van Beelen.
De oudsten hadden een vaste plaats naast de krebben en wisselden ongeveer om de 20 netten, zo ook de matrozen omdat het uitzetten behoorlijk zwaar is door het hoge tempo.
Op het middenstuk tussen de twee rollen de jongste Theo.
Mercurius (18).jpg
Seizings op de reep steken is stuurmanswerk
Dan nog verder naar achter één van de twee oudsten op de foto`s, Leen Nutbey voor het aangeven van de seizing met daar weer achter de stuurman Teun de Jong om de seizing (de seizing is een touw dat tussen het net en de reep zit) aan de reep te knopen.
En tot slot de eerste monteur staat op de brug.
Mercurius (19).jpg
Halen (1)
Mercurius (20).jpg
Halen (2)
Mercurius (21).jpg
Halen (3)
Mercurius (23).jpg
Halen (4)
Mercurius (24).jpg
Halen (5)
Het halen gebeurt ook door de gehele bemanning met ieder zijn eigen taak. Voor het binnenhalen van het net alle matrozen plus eerste en tweede monteur. Dat is een matroos op de voorplecht voor het losknopen van de seizing en het losknopen en opruimen van de blazen.
Zes matrozen op het middendek op rij voor de netten, de kok en de jongste in het nettenruim om de netten op juiste manier te verstouwen. De twee oudsten staan in de krebben bij de verschansing om de netten open te houden zodat de haring er uit kan vallen en niet in het net blijft zitten. De afhouder staat achter de winch en de reepschieter in het reepruim, de schipper op de brug.
Mercurius (25).jpg
Kaken (1)
Mercurius (26).jpg
Kaken (2)
Mercurius (27).jpg
Kaken (3)
Mercurius (28).jpg
In de warbak de haring zouten
Van links naar rechts:
Tweede monteur de Jong - reepschieter Bert Pronk - Bert de Rode, matroos - Leen Nutbey, oudste - Jan den Dulk, eerste monteur.







Van links naar rechts:
Leen Nutbey, oudste - Jan den Dulk, eerste monteur - Joop Verhey, matroos - Jan Buis, kok.








De Jong, tweede monteur.











Bij het zouten van de haring heeft ieder zijn eigen taak. Op het middendek de jongste matroos om de manden met ongekaakte haring te vullen. De jongste om de manden met gekaakte haring in de warbak te gooien.
En vervolgens wordt door de stuurmannen en een ervaren matroos de juiste hoeveelheid zout toegevoegd, geward in de warbak en in tonnen gedaan.
Mercurius (31).jpg
Het dicht slaan van de tonnen

Mercurius (29).jpg
Praaien van een andere logger
in dit geval de SCH 262, Jo (1)
Mercurius (30).jpg
Praaien van een andere logger
in dit geval de SCH 262, Jo (2)
Mercurius (32).jpg
Langzij komen om haring over te geven (let op de glijbaan)
Van links naar rechts:
Theo, jongste - Leen Nutbey, oudste - toeschouwer Bert Pronk, reepschieter.

In de eerste twee maanden van het seizoen werd er in combinatie met andere loggers gevaren. Meestal een groep van ongeveer 10 tot 15 loggers.
Dit gebeurde in de periode dat er groene haring werd gemaakt, omdat groene haring beperkt houdbaar is en deze loggers nog niet voorzien waren van koelinstallatie`s moest er iedere dag 1 logger naar huis met de totale vangst van deze combinatie loggers. In dit geval is SCH 262 aan de beurt om naar huis te gaan.
Mercurius (37).jpg
Afwassen is jongenswerk

Mercurius (38).jpg
Als hij dan sjouwend met de ketel.....
Mercurius (45).jpg
Schaften aan dek tegen de krebbe (warm voorin zeker)
Mercurius (49).jpg
Blokertijd (op Katwijk beetjestijd)

Koos Nutbey








Dit was het laatste werk van de dag voor de jongens. De koffieketel moest in het kombuis staan voor de laatste wacht, want die moest voor koffie zorgen voor het halen. Het halen startte tussen 1 en 2 uur 's-nachts.



 
Deze foto is zo goed als zeker op zondag gemaakt, want dan werd er niet gevist.
Van links naar rechts:
Tweede monteur de Jong - schipper Flip Bal - matroos Dirk van Beelen - stuurman Teun de Jong - eerste monteur Jan den Dulk - matroos Joop Verhey
Mercurius (39).jpg
Zeker zondag (aan de sigaar te zien)
Mercurius (40).jpg
Bakje doen (1)
Mercurius (41).jpg
Bakje doen (2)
Schipper, stuurman, eerste monteur en tweede monteur hadden gezamelijk logie`s in het achterschip, dat was riant.(?)
In het voorschip was in de logie`s ruimte voor 12 man.
Mercurius (42).jpg
Gatzeil hijsen
Mercurius (48).jpg
"Bakkertje"
Mercurius (22).jpg
De log
Het gatzeil bleef de hele reis op, want die had tevens de functie tijdens het vissen dat de logger altijd met de kop op de wind lag.

De stuurman Teun de Jong en matroos Hannes van Toor zijn het bakkertje aan het klaarmaken. Een bakkertje is het vinvormige zeil aan de voormast en de punt van de vin aan een beugel aan de brug.
Dit zeil werd vooral gebruikt samen met de fok als er een langere afstand gestoomd moest worden en de wind gunstig was.
Alleen in gebruik voor het stomen van grotere afstanden. Dit is het werk van de stuurman. Teun de Jong.


Mercurius (46).jpg
Passerende vrachtboot
Mercurius (43).jpg
SCH 99, Mercurius (1)
Mercurius (44).jpg
SCH 99, Mercurius (2)
 
Mercurius heeft de vangst van de nacht overgegeven aan de SCH 262, de thuisstomer.
Ook de fotograaf heeft afscheid genomen van de Mercurius.
 
Hartelijk dank aan E. Pronk voor de verklarende teksten. Als slot schreef hij: ....De fotoserie is gemaakt in 1956, juni of juli....
....ik heb zoveel mogelijk geprobeerd geen vaktermen te gebruiken om het verhaal zo begrijpelijk mogelijk te houden,
maar is er ergens nog toelichting nodig dan hoor ik dat wel.
Reacties op de foto's en teksten graag in het forum.